Thường trong những bữa ăn hoặc khi ăn ở chốn đông người, mọi người hay gắp thức ăn cho nhau. Tuy nhiên liệu có nên gắp thức ăn cho người khác hay không?

Xét về mặt tâm lí chung thì không phải lúc nào cũng nên gắp thức ăn cho người khác. Bởi nếu là những người không thực sự thân thiết bạn không thể hiểu được họ thích ăn gì và không ăn được những món gì. Có thể bạn gắp thịt cho người ta nhưng họ lại thích ăn rau hoặc ngược lại, từ đó sinh ra tâm lí không tự nhiên. Cũng có nhiều người sợ khi gắp thức ăn nước bọt sẽ lây qua thức ăn, gây mất vệ sinh, cảm giác ăn không còn ngon miệng.

Mặt khác xét về mặt khoa học thì theo nghiên cứu của tổ chức Y tế thế giới các bệnh lây nhiễm qua đường ăn uống rất nhiều. Chủ yếu là lây bệnh qua đường phân – miệng, khi một người lành ăn phải thức ăn từ một người bị bệnh.

Theo Hội Khoa học tiêu hóa Việt Nam thì có trên 80% dân số nước ta bị nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori. Vi khuẩn này gây ra nhiều chứng về rối loạn tiêu hóa, viêm loét dạ dày, tá tràng. Vi khuẩn này có nhiều trong nước bọt, mảng cao răng, niêm mạc dạ dày và lan truyền qua đường ăn uống.

Do đó, để tránh lây nhiễm vi khuẩn này cần phải ăn chín uống sôi, tránh các thói quen dùng chung khi ăn uống như ăn cùng đũa, chén, chấm chung nước mắm…

Vì vậy, việc gắp thức ăn cho người khác nên hạn chế trong mỗi bữa ăn.

Trong nhiều buổi tiệc tùng, họp mặt dễ thấy cảnh một thực khách dùng đũa mình đang ăn gắp thức ăn cho những người ngồi cùng bàn.

%image_alt%

Gắp thức ăn cho người khác – Ảnh: T.T.D.

Người gắp không biết người cùng bàn nhiều khi khó chịu nhưng không nói ra.

Có người lấy đũa mình đang ăn để gắp cá, thịt… bỏ vào chén của người cùng bàn hoặc gắp rau, hải sản cho vào nồi lẩu và nhúng đũa đè rau xuống nồi.

Có người lấy muỗng hoặc vá múc nước trong nồi lẩu để nêm nếm, xong lại lấy cái muỗng đó khuấy nồi lẩu rồi nếm tiếp, rồi múc lẩu cho vài người.

Một số người vẫn nghĩ rằng gắp cho người, múc cho khách thể hiện sự tôn trọng người khác. Nhưng điều này hoàn toàn là võ đoán.

Thử hỏi một người bệnh gút, bệnh thừa mỡ máu đang ăn kiêng, chúng ta lại gắp cho họ hải sản, thịt đỏ thì họ có ưng bụng không?

Ðơn giản hơn, một người ăn chay trường, lại bị “phục vụ”, bị gắp cho món mặn thì cũng kỳ và khó xử.

Tôn trọng hay  mất vệ sinh?

Các bệnh truyền nhiễm lây lan qua thực phẩm hay đồ uống là một vấn đề phổ biến, gây lo lắng và đôi khi đe dọa tính mạng con người.

Tại Hoa Kỳ, Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC) ước tính mỗi năm có một trong sáu người Mỹ (48 triệu người) bị bệnh, 128.000 người nhập viện và 3.000 người chết vì các bệnh lan truyền từ ăn uống.

Trước đây, bộ đội ở miền Trung thường ăn đũa hai đầu, một đầu dùng để và cơm cùng thức ăn vào miệng, một đầu để gắp thức ăn. Vậy nên dân mới có câu “Vệ sinh ăn đũa hai đầu/Lấy chồng bộ đội là dâu Cụ Hồ”.

Một trong những bệnh lan truyền do đường miệng này là viêm gan siêu vi A.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), virút gây viêm gan A lây truyền chủ yếu qua đường phân – miệng, một người lành ăn phải thức ăn hoặc nước uống bị nhiễm mầm bệnh (phân của người bệnh) sẽ mắc bệnh viêm gan A.

Virút cũng có thể lây truyền qua tiếp xúc vật lý gần gũi với người nhiễm, nhưng khả năng ít hơn nhiều.

Cũng theo WHO, ở các nước đang phát triển với điều kiện vệ sinh môi trường kém thì hầu hết trẻ em (90%) bị nhiễm viêm gan siêu vi A trước 10 tuổi.

Theo Hội Khoa học tiêu hóa Việt Nam (VNAGE), trên 80% dân số nước ta bị nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori. Vi khuẩn này gây ra khá nhiều bệnh của dạ dày – tá tràng như: chứng rối loạn tiêu hóa, viêm dạ dày, loét dạ dày – tá tràng. Vi khuẩn H. pylori có nhiều trong nước bọt, mảng cao răng, niêm mạc dạ dày của người bệnh và lan truyền chủ yếu qua ăn uống.

Do đó, để tránh lây nhiễm cần ăn chín, uống sạch, tránh các thói quen xấu như: uống chung ly rượu, chấm chung nước mắm, lấy đũa mình đang ăn gắp thức ăn cho người bên cạnh…

Từ những thông tin trên, có thể kết luận rằng dùng đũa mình đang ăn gắp thức ăn cho người khác là thiếu vệ sinh và có khả năng lây lan bệnh truyền nhiễm.

Tránh chung đụng

Mâm cơm gia đình của đa số người Việt thường chung cơm, canh, cá, thịt… nhưng chén đũa riêng. Chúng ta có thể dùng chung tô canh (vá riêng), giẽ chung miếng cá, gắp chung đĩa thịt kho… nhưng chẳng ai dùng chung đũa chén cả; nếu nghi dùng nhầm thì có lẽ mọi người, kể cả tôi, sẽ thay bộ khác ngay.

Và đương nhiên, nhiều người không dám ăn những món đã bị người khác khoắng lên bằng đũa đang ăn của họ.

Nhờ ý thức, ngày nay việc ăn chung đũa cũng đã có phần cải thiện: gắp đũa hai đầu, bố trí muỗng nĩa, vá, đũa… ở các món chung. Nhiều gia đình người Quảng tổ chức giỗ kỵ, liên hoan bằng món đặc sản mì Quảng nổi tiếng. Ðây thật sự là món buffet dân dã Việt Nam.

Chủ nhà nấu chuẩn bị: một nồi nhân lớn thịt gà, thịt bò, tôm, trứng… một lượng nước dùng thích hợp, đủ thứ rau và gia vị cần thiết. Khách khứa chỉ việc chọn loại thích dùng, lượng theo ý… người trước, kẻ sau đều thỏa mãn.

Tiệc đứng kiểu này có ưu điểm: một là hợp khẩu vị, nhu cầu dinh dưỡng, ai nhiều ai ít tùy chọn; hai là rất vệ sinh, tránh chung đụng đũa, chén, muỗng, nĩa và ba là tiết kiệm và hợp lý.

Ăn uống bao hàm dinh dưỡng, khoa học và văn hóa. Một thức ăn ngon, hợp khẩu vị nhưng thiếu khoa học, kém vệ sinh chắc chắn sẽ không được số đông chấp nhận.

Vì vậy khi ăn tiệc, liên hoan… trong trường hợp đối đế, nếu muốn chia thức ăn cho người cùng bàn, bỏ rau, thịt, cá vào nồi lẩu thì không nên dùng muỗng đũa mình đang ăn để gắp, múc mà hãy dùng mỗi người một bộ đồ ăn riêng.

TS.BS TRẦN BÁ THOẠI